FİİLLER (EYLEMLER) Fiiller, iş ,oluş, durum ve hareket bildiren sözcüklerdir. ÖRNEK: “Yürü, gidelim; bu iş olmaz.” dedi Fiillerin sonuna “-mek, -mak” ekleri getirildiğinde anlamlı olur . ÖRNEK: Bu akşam kardeşinin yanına var .(eylem) *Kardeşimin güzel bir evi var. (isim) Fiiller anlamlarına göre üçe ayrılır: 1) Nesne alan, [...]
7.”İDİ,İMİŞ,İSE,İKEN” EK- FİİL KELİMELERİNİN YAZILIŞI “imek” ek fiilinin şekilleri olan “idi, imiş, ise, iken” sözcükleri eskiden, “hasta idi, yorgun imiş, çalışkan ise, gelir iken” biçiminde bağımsız olarak yazılırdı. Bu gün bu sözcükler, kendilerinden önce gelen sözcüklere ek olarak bitiştirilmektedir a. ”idi” sözcüğü “-di” şeklinde ek olarak kendinden önceki sözcüklere birleşir Örnek: O günler de arkadaşının [...]
Çekimli bir fiilden oluşan yüklemin nesne ve özneye göre gösterdiği durumlara çatı denir. Bundan hareketle, yüklemin isim soylu sözcüklerden oluştuğu cümlelerde çatının aranmayacağını söyleyebiliriz. Çatı; yüklemin nesne ve özneyle ilgisi olduğundan, sorularda karşımıza çoğu kez, nesne-yüklem ve özne-yüklem ilişkisi olarak çıkar. Şimdi bunları ayrı ayrı inceleyelim. NESNE – YÜKLEM İLİŞKİSİ Fiiller nesne alıp almamalarına göre [...]
Yapısına Göre FiillerFiiller de isim soylu kelimeler gibi yapı bakımından üçe ayrılır: 1-Basit Fiiller:Yapım eki almamış, bir tek kelimeden oluşan, yani kök hâlindeki fillerdir. Çoğunlukla tek hecelidir. Çok heceliler de vardır.Fiil kökünden sonra bir tire işareti getirilerek ifade edilir. Gel-, yaz-, oku-, sev-, kıvır-, çevir-, kavuş-… Not: Tire işareti kullanılmaz da nokta veya ünlem kullanılırsa [...]
Fiilimsiler Fiil kök veya gövdelerinden yapım ekleriyle türetilerek isim, sıfat ve zarf olarak kullanılan kelimelerdir. Bunlar artık fiil olarak kullanılma özelliğini kaybettikleri için fiil çekim eklerini (olumsuzluk eki hariç) alamazlar; isim çekim eklerini alabilirler, isim sıfat ve zarf (tümleci) olarak kullanılırlar; yancümlecik kurarlar. Fiilimsiler üçe ayrılır: İsim-fiiller, Sıfat-fiiller ve Zarf-fiiller 1. İsim-fiiller Fiillerin adıdır. Fiillere [...]
FİİLDE ÇATI Fiillerin özne ve nesneye bağlı olarak kazandığı anlama ve girdiği biçime çatı denir. Çatı, sadece fiil cümlelerinde aranan bir özelliktir. İsim cümlelerinde hâliyle olmaz. Fiiller, özne ve nesne alıp almamalarına; belirtilen işin nasıl yapıldığına; işten nesnenin ve öznenin nasıl etkilendiğine göre çatılar ayrılırlar. Fiil çatılarının oluşmasında hem fiilin anlamı hem de aldığı yapım [...]
FİİL KİPLERİNDE ANLAM KAYMASI Fiil çekimlerinde bir zaman ekinin başka bir zaman eki yerine kullanılmasına, yani fiilin bir zamana göre çekimlenip de başka bir zamanı kastetmesine fiilde anlam kayması denir. Anlam kaymasında hangi kipin hangisinin yerine kullanıldığı bazen anlaşılmayabilir. Bunu da önceki ve sonraki cümlelere bakarak anlamalıyız. Anlam kayması şu kipler arasında olur: ]Bilinen geçmiş [...]
FİİLDE KİP Fiiller, zaman ve anlam özelliklerine göre türlü ekler alarak değişik biçimlerde kullanılırlar. Bu kullanılış biçimlerinin her birine kip denir. Kip, fiillerin zaman, şahıs, tekillik ve çoğulluk bildiren şekilleridir. Bunların yanında olumsuzluk ve soru biçimleri de vardır, ama bu ikisi zaten var olan kiplerin olumlu, olumsuz, olumlu soru ve olumsuz soru şeklinde kullanımlarıdır, o [...]
FİİLDE KİŞİ Fiildeki hareketi gerçekleştiren ya da o hareketin içinde bulunan varlığa fiildeki kişi denir. Kişileri, çekimlenmiş, yani şahsa ve zamana bağlı olarak bir yargı bildiren fiillerin sonundaki ekler temsil eder. Bu ekler, fiillere, zaman ve dilek kip eklerinden sonra gelir. Yani önce fiillin zaman veya tasarı ifade eden bir çekimi yapılır, sonra onun hangi [...]
FİİLDE ZAMAN Fiiller bir yargıyı iletirken hareketin, oluşun, kılışın, durumun, işin gerçekleştiği ya da gerçekleşeceği zamanı da belirtirler. Zaman, bu yüzden fiil çekiminde; yapıldığını, yapılmakta olduğunu veya yapılacağını vb. haber veren soyut kavramdır. Dilimizde üç temel zaman vardır: 1. Şimdiki Zaman İçinde bulunulan zamandır. Fiilin, içinde bulunulan zamanda gerçekleştiğini ya da gerçekleştirildiğini anlatır. 2. Geçmiş [...]
